Diş Gıcırdatma (Bruksizm) Nedir?

Diş gıcırdatma veya bruksizm, çene kaslarının istemsiz veya tekrarlayıcı biçimde etkinlik göstermesiyle ilişkili bir durumdur. Dişlerin birbirine sıkılması, gıcırdatılması veya çenenin kasılı tutulması şeklinde görülebilir.

Bruksizm yalnızca uyku sırasında ortaya çıkmayabilir. Uyku sırasında görülen bruksizm ile kişi uyanıkken meydana gelen diş sıkma veya çene kasma davranışları klinik açıdan farklı şekillerde değerlendirilebilir.

Bazı kişiler durumun farkında olmayabilir. Özellikle uyku sırasında ortaya çıkan çene hareketleri kişinin kendisinden ziyade aynı ortamda bulunan kişiler tarafından fark edilebilir. Bunun yanında sabah saatlerinde çene kaslarında yorgunluk, dişlerde hassasiyet veya aşınma gibi bulgular da değerlendirme sırasında dikkate alınabilir.

Bruksizmin Ağız ve Diş Sağlığı Üzerindeki Olası Etkileri

Tekrarlayan veya yoğun çene kası aktivitesi bazı kişilerde dişler ve çevre dokular üzerinde mekanik yük oluşturabilir. Bulguların türü ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

Klinik değerlendirme sırasında aşağıdaki durumlar göz önünde bulundurulabilir:

• Diş yüzeylerinde aşınma veya düzleşme,
• Dişlerde hassasiyet,
• Diş veya restorasyonlarda çatlak ya da kırılma,
• Dolgu, kron veya diğer restorasyonlarda hasar,
• Çene kaslarında hassasiyet veya yorgunluk,
• Çene bölgesinde ağrı veya rahatsızlık hissi,
• Sabah saatlerinde çene kaslarında gerginlik,
• Bazı kişilerde baş, yüz veya şakak bölgesinde rahatsızlık.

Bruksizmle İlişkili Olabilecek Faktörler

Bruksizmin tek bir nedene bağlı olduğu kabul edilmez. Ortaya çıkışında veya devam etmesinde birden fazla faktör rol oynayabilir.

Kişinin sağlık durumu ve öyküsüne göre değerlendirmeye alınabilecek faktörlerden bazıları şunlardır:

• Stres ve duygusal gerilim,
• Uyku düzeniyle ilişkili bazı durumlar,
• Bazı ilaçların kullanımı,
• Bazı nörolojik veya sistemik durumlar,
• Alkol, kafein veya tütün kullanımı gibi yaşam alışkanlıkları,
• Çene kaslarının çalışma biçimini etkileyebilen bireysel faktörler.

Kullanılan ilaçların bruksizmle ilişkili olabileceği düşünülüyorsa ilacın kişinin kendi kararıyla bırakılması, dozunun değiştirilmesi veya başka bir ilaç başlanması uygun değildir. Bu tür değişiklikler ilacı reçete eden hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Diş Gıcırdatma Belirtileri Nelerdir?

Bruksizm bazı kişilerde herhangi bir belirti oluşturmadan görülebilir. Belirti oluştuğunda aşağıdaki bulgulardan biri veya birkaçı fark edilebilir:

• Uyku sırasında diş gıcırdatma sesleri,
• Dişlerde aşınma, çatlak veya hassasiyet,
• Sabahları çene kaslarında yorgunluk veya gerginlik,
• Çiğneme kaslarında hassasiyet,
• Çene çevresinde ağrı veya rahatsızlık,
• Restorasyonlarda tekrarlayan hasar,
• Bazı kişilerde yüz veya şakak bölgesinde rahatsızlık.

Belirtilerin sıklığı, süresi ve şiddeti kişiden kişiye farklı olabilir. Dişlerde görülen her aşınma veya çene bölgesindeki her ağrı bruksizme bağlı değildir.

Bruksizm Nasıl Değerlendirilir?

Değerlendirme sırasında kişinin şikâyetleri, sağlık öyküsü, kullandığı ilaçlar ve ağız-diş yapısı birlikte ele alınabilir. Diş hekimi gerekli gördüğünde dişler, restorasyonlar, çiğneme kasları ve çene eklemini muayene edebilir.

Uyku ile ilişkili başka bir durumdan şüphelenilmesi halinde, kişinin farklı bir tıp branşında değerlendirilmesi de gerekebilir. Gerekli incelemeler kişinin klinik durumuna göre belirlenir.

Diş Gıcırdatma Nasıl Tedavi Edilir?

Bruksizm için uygulanabilecek yaklaşım herkeste aynı değildir. Öncelikle mevcut bulguların, dişlerde oluşmuş olabilecek etkilerin ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi gerekir.

Kişinin klinik durumuna göre ele alınabilecek yaklaşımlar arasında aşağıdakiler bulunabilir:

Ağız ve Diş Sağlığının Değerlendirilmesi

Diş çürükleri, kırık veya aşınmış restorasyonlar, diş eti sorunları ve ağız içindeki diğer bulgular ayrı ayrı değerlendirilir. Tespit edilen ağız ve diş sağlığı sorunlarının tedavi gerektirip gerektirmediğine muayene sonucunda karar verilir.

Ağız İçi Apareylerin Değerlendirilmesi

Bazı kişilerde dişlerin karşılıklı temasından kaynaklanabilecek mekanik etkileri sınırlandırmak amacıyla kişiye özel ağız içi apareyler değerlendirilebilir. Halk arasında gece plağı veya diş sıkma plağı olarak da bilinen bu apareylerin gerekli olup olmadığı, hangi özelliklerde hazırlanacağı ve kullanım süresi diş hekimi tarafından belirlenir.

Ağız içi apareylerin her kişide aynı sonucu oluşturacağı söylenemez ve bu uygulamalar bruksizmin altında bulunabilecek bütün faktörleri ortadan kaldıran bir yöntem olarak değerlendirilmemelidir.

Yaşam Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi

Uyku düzeni, stres düzeyi, kafein tüketimi, tütün veya alkol kullanımı gibi faktörler kişinin öyküsüne göre değerlendirmeye alınabilir. Gerekli görülen durumlarda ilgili sağlık profesyonellerinden görüş alınabilir.

İlaç Kullanımının Değerlendirilmesi

Bazı ilaçların diş sıkma veya çene kası aktivitesi ile ilişkili olabileceği düşünülüyorsa durum ilacı reçete eden hekime bildirilmelidir. Reçeteli ilaçların bırakılması veya dozunun değiştirilmesi yalnızca ilgili hekimin değerlendirmesiyle yapılmalıdır.

Hangi Durumlarda Değerlendirme Gerekebilir?

Aşağıdaki durumların devam etmesi veya tekrarlaması halinde ağız ve diş sağlığı açısından değerlendirme gerekebilir:

• Dişlerde belirgin veya ilerleyen aşınma fark edilmesi,
• Dişlerde tekrarlayan çatlak veya kırıkların oluşması,
• Dolgu veya diğer restorasyonlarda tekrarlayan hasar görülmesi,
• Çene kaslarında sürekli ağrı veya hassasiyet bulunması,
• Ağız açma ve kapama sırasında devam eden rahatsızlık oluşması,
• Uyku sırasında yoğun diş gıcırdatma fark edilmesi.

Genel Bilgilendirme

Bruksizm, kişiler arasında farklı özellikler gösterebilen ve birden fazla faktörle ilişkili olabilen bir durumdur. Diş aşınması, çene kası hassasiyeti veya tekrarlayan restorasyon hasarı gibi bulguların bulunması durumunda bunların kaynağı klinik değerlendirme ile araştırılır.

Uygulanabilecek yaklaşım; kişinin yaşı, sağlık öyküsü, kullandığı ilaçlar, ağız ve diş sağlığının durumu, belirtilerin niteliği ve muayene bulgularına göre değişebilir.